Slakkengang

NOS buitenland

NOS Buitenland
  1. De ambitie is groot. Zowel Moldavië als Oekraïne willen in 2030 lid zijn van de Europese Unie. Vanmiddag starten in Luxemburg de onderhandelingen van beide landen met de EU. Het is voor het eerst dat de Unie toetredingsgesprekken voert met een land in actieve oorlog.

    Kort nadat Rusland Oekraïne begin 2022 binnenviel, vroeg het land het lidmaatschap aan. Buurland Moldavië volgde kort daarna. In recordtempo, slechts een paar maanden later, kregen beide landen de status van kandidaat-lid. Een politieke beslissing, bedoeld om de landen te steunen.

    Er is veel twijfel over hoe realistisch het is dat de landen over zes jaar al zijn toegetreden. Beide voormalige Sovjetrepublieken kampen met grote armoede en corruptie en moeten nog veel hervormingen doorvoeren op terreinen als economie en rechtspraak.

    Toch is het Moldavische parlementslid Eugeniu Sinchevici van de pro-Europe partij PAS stellig. "Onze president heeft gezegd dat we alles op alles zetten om 2030 volwaardig lid te zijn van de Europese Unie. Aan ons zal het niet liggen."

    De twintiger voert campagne in een buitenwijk van de Moldavische hoofdstad Chisinau vanuit een blauw standje met de gele sterren van de Europese vlag. Hij deelt kranten uit waarin de voordelen van de EU staan uitgelegd.

    "Vrede en veiligheid, welvaart en een goed functionerende rechtsstaat zijn wat wij nodig hebben", zegt Sinchevici. "Ons land is pas net op weg een echt democratische en vrije samenleving te worden, en die willen we behouden. Daar zal de Europese Unie voor zorgen."

    Uit opinieonderzoek blijkt dat zo'n 60 procent van zijn landgenoten het met hem eens is. Maar een aanzienlijke minderheid vindt goede betrekkingen met Rusland minstens zo belangrijk. Moldavië maakte lang gedwongen deel uit van de Sovjet-Unie.

    Pro-Russische sentimenten

    De Russen maken gretig gebruik van de pro-Russische sentimenten in het land. Onder meer met desinformatiecampagnes proberen ze de Moldaviërs ervan te overtuigen dat EU-toetreding niet in hun belang zou zijn.

    Nikita Romansky voert campagne voor de socialistische partij van Moldavië, die veel belang hecht aan goede banden met Rusland. De tent van zijn partij, rood met een witte ster, staat In Chisinau tegenover de blauwe pro-EU-tent.

    "Wij hebben niets tegen Europa en de Europese waarden", zegt hij. "Maar wij vinden het belangrijk dat we ook goede relaties onderhouden met onze partners van vroeger. Ons buitenlandbeleid moet gebaseerd zijn op wat het beste is voor de Moldaviërs. Ons land zit tussen oost en west in."

    Goede banden met Rusland, dat klinkt de Oekraïense Olha als een gruwel in de oren. Toen Rusland haar land binnenviel vluchtte ze van havenstad Odesa naar Moldavië. Olha, destijds hoogzwanger, beviel twee maanden later in Chinisau van dochter Julia.

    Samen zijn ze in een speeltuin even buiten het centrum van de hoofdstad. "Natuurlijk wil ik dat mijn dochter deel gaat uitmaken van de Europese Unie", zegt Olha. "Dat ze in de Europese Unie gaat wonen, in een beschaafd en ontwikkeld land. Dat ze een kans krijgt om te studeren, om een kans te hebben op vrijheid van meningsuiting. "

    Het lidmaatschap is een diep gekoesterde wens van de Oekraïense president Zelensky en meer dan 90 procent van de Oekraïners. Voor hen betekent toetreding een vrije keuze voor een toekomst, weg van Rusland. Zo zien veel Brusselse diplomaten het ook. Oekraïne en Moldavië aan hun lot overlaten betekent dat Rusland zijn invloed op de landen verder vergroot. Ondanks alle aarzelingen wordt de stap naar onderhandelingen daarom nu toch gezet.

  2. Het Internationaal Strafhof (ICC) heeft een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de Russische oud-defensieminister Sergej Sjojgoe. Ook voor legerchef Valery Gerasimov is een arrestatiebevel uitgevaardigd. Het ICC verdenkt het tweetal van het leiden van aanvallen op burgerdoelen in Oekraïne, wat een oorlogsmisdaad is.

    "Er zijn redelijke gronden om aan te nemen dat de twee verdachten verantwoordelijkheid dragen voor raketaanvallen uitgevoerd door de Russische strijdkrachten op de Oekraïense elektrische infrastructuur van ten minste 10 oktober 2022 tot ten minste 9 maart 2023", is te lezen in een persbericht van het ICC.

    Defensieminister

    Sjojgoe was tot vorige maand minister van Defensie. Toen verving president Poetin hem door Andrej Beloöesov. Sjojgoe was jarenlang vertrouweling van Poetin. Van minister voor Rampenbestrijding klom hij in 2012 op naar Defensie, al was hij zelf nooit in dienst van het leger geweest. In Nederland is hij vooral bekend van het moment dat president Poetin zijn nucleaire troepen in paraatheid bracht. Gezeten aan een lange tafel beloofde Sjojgoe die opdracht uit te voeren.

    Gerasimov, het hoofd van het leger in Rusland, werd vorig jaar januari aangesteld. Hij staat in Rusland bekend als een slim en gerespecteerd generaal. In een verklaring van het Russische ministerie van Defensie stond dat zijn aanstelling nodig was vanwege de "toegenomen taken".

    Vorig jaar vaardigde het ICC ook een arrestatiebevel uit tegen Poetin vanwege kinderdeportaties. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij onwettige deportaties van kinderen uit bezette gebieden in Oekraïne naar Rusland.

    De Russische veiligheidsdienst zegt in een reactie op het arrestatiebevel dat er een "hybride oorlog" gaande is tegen Rusland, is te lezen bij staatspersbureau TASS.

  3. Stella Assange, de vrouw van klokkenluider Julian Assange, kan het nog niet helemaal geloven. Haar man komt na jaren van onzekerheid en opsluiting vrij. Gisteren werd Julian Assange vrijgelaten uit zijn cel in het Verenigd Koninkrijk om vervolgens op het vliegtuig te stappen en een deal te sluiten met de Verenigde Staten.

    "Het is ongelofelijk. We wisten in de laatste 24 uur niet zeker of het echt gebeurde", zei Stella Assange vanochtend tegen de BBC. "Hij wordt weer een vrij man zodra de rechter de deal heeft getekend en dat gaat ergens morgen gebeuren."

    Verwacht wordt dat Assange aankomende nacht om 01.00 uur (Nederlandse tijd) voor een rechter op Amerikaans grondgebied in de Stille Oceaan verschijnt. Als de deal doorgaat en Assange schuldig pleit voor één van de achttien aanklachten die tegen hem lopen, wordt hij vanwege zijn eerder uitgezeten gevangenisstraf op vrije voeten gesteld en kan hij doorvliegen naar zijn thuisland Australië.

    "Los van de meningen die mensen hebben over de activiteiten van de heer Assange heeft de zaak te lang aangesleept", zegt premier Albanese van Australië. Hij kaartte de zaak van Assange de afgelopen tijd persoonlijk aan bij de Amerikaanse president Biden. "Er is niets te winnen bij zijn voortdurende opsluiting en we willen dat hij naar huis wordt gebracht in Australië."

    WikiLeaks publiceerde vanmorgen deze foto van Assange op weg naar Bangkok:

    Ook uit de Verenigde Staten klinken positieve geluiden over de deal. "Het zal als een verrassing komen, maar ik denk dat dit goed uitpakt", zegt James Clapper, die van 2010 tot 2017 directeur van de inlichtingendiensten was, tegen CNN. "Belangrijk hierbij is dat hij schuldig pleit voor spionage. Zonder dat zouden de inlichtingendienst en Justitie hier nooit akkoord mee zijn gegaan."

    Volgens Clapper heeft Assange zijn straf gehad. "Hij heeft zeven jaar in de ambassade gezeten, 62 maanden in de Britse cel. Hij heeft min of meer zijn tol betaald. Maar we moeten niet vergeten dat er grote zorgen zijn over de onthullingen die hij heeft gedaan. In die tijd kon het mensen of inlichtingenbronnen in gevaar brengen."

    Maar er klinkt ook kritiek op de deal. Organisaties die zich hardmaken voor persvrijheid zeggen blij te zijn met de vrijlating, maar zijn ontevreden over de mogelijke veroordeling na zijn schuldbekentenis. Het zou soortgelijke onthullingen door journalisten in de toekomst moeilijker maken.

    "De Verenigde Staten hebben voor het eerst in de honderdjarige geschiedenis van de spionagewet de wet gebruikt voor een veroordeling voor journalistieke basishandelingen", zegt directeur David Green van EFF, een internationale non-profitorganisatie die zich bezighoudt met online burgerrechten, tegen The New York Times.

    Ook het Amerikaanse Comité voor Bescherming van Journalisten is kritisch. "Hoewel we het einde van zijn gevangenschap verwelkomen, heeft de vervolging van Assange door de VS een schadelijk precedent geschapen door de weg te vrij te maken voor het veroordelen van journalisten onder de spionagewetgeving als zij vertrouwelijke informatie krijgen van klokkenluiders. Dit had nooit mogen gebeuren", zegt Jodie Ginsberg van het comité tegen persbureau Reuters.

    Gratieverzoek

    Assanges vrouw Stella, die deel uitmaakt van zijn juridische team, sluit zich daarbij aan. Hoewel ze niet kan wachten hem weer in haar armen te sluiten, zegt ze tegen Reuters dat ze een gratieverzoek zal indienen in de hoop dat de veroordeling wordt teruggedraaid. "Een schuldbetekenis onder de spionagewet voor het verkrijgen en openbaar maken van informatie over de nationale veiligheid, is duidelijk zeer zorgelijk voor journalisten."

    President Biden heeft nog niet gereageerd op de deal. Ook van oud-presidenten Trump en Obama is nog geen reactie gekomen.

  4. De Franse president Macron heeft in de aanloop naar de parlementsverkiezingen opnieuw hard uitgehaald naar zijn linkse en rechtse tegenstanders. In de Franse podcast Génération Do It Yourself zei hij gisteren dat de partijprogramma's van het radicaal-linkse La France insoumise (LFI) en de radicaal-rechtse partij Rassemblement National (RN) kunnen leiden "tot een burgeroorlog".

    De partij van Macron verloor de Europese verkiezingen van het radicaal-rechtse RN. Vlak daarna schreef hij landelijke verkiezingen uit. De eerste ronde is komende zondag.

    De twee grootste tegenstanders van zijn partij Renaissance zijn het radicaal-linkse Nouveau Front populaire, een coalitie van linkse partijen waarin ook LFI zit, en het radicaal-rechtse Rassemblement National van Marine Le Pen. Ze hebben in de peilingen een flinke voorsprong op de president, waarbij RN vooropgaat.

    Een van de partijpunten van het linkse front is het verlagen van de pensioenleeftijd, die vorig jaar nog onder grote druk door Macron is verhoogd. Ook wil links de inflatie koppelen aan het salaris en vermogensbelasting gaan eisen van de rijken. Rechts wil veranderingen op migratiegebied en in het onderwijs, waaronder eisen voor inwoners met een dubbele nationaliteit.

    'Uitsluiting'

    In de podcast zei Macron dat zowel de linkse als rechtse partijen zich schuldig maken aan een vorm van uitsluiting. Hij zegt dat RN moslims in de beklaagdenbank zet en ze als dader aanwijst. "Voor mij kan er geen sprake zijn van de oplossingen van extreemrechts, aangezien ze mensen wegzetten aan de hand van hun religie of herkomst. Dat leidt tot verdeeldheid en tot een burgeroorlog."

    LFI doet volgens Macron het tegenovergestelde, door zich vooral op te werpen als beschermer van moslims. En dat zou voor wrijving en verdeeldheid in de samenleving kunnen zorgen. "Zij delen mensen in volgens hun religieuze opvattingen of de gemeenschap waar ze toe behoren. Op die manier isoleer je hen van de bredere nationale gemeenschap, wat zou neerkomen op een burgeroorlog met hen die niet dezelfde waarden delen."

    Macron deed vorige week al een oproep aan Frankrijk met een open brief, die hij liet publiceren in lokale kranten. Daarin riep hij op om voor de "middenweg" te kiezen en niet voor rechts met "valse beloften" en links met "plannen die Frankrijk schulden op zouden kunnen leveren".

    In de open brief verdedigde hij ook zijn keuze om eerder deze maand het parlement te ontbinden. Verder zei hij dat de verkiezingsuitslag geen invloed zal hebben op zijn rol als president: zijn ambtstermijn loopt sowieso tot 2027.

  5. Na een jarenlange juridische strijd komt WikiLeaks-oprichter Julian Assange waarschijnlijk onverwacht vrij. Dat lijkt een einde te maken aan het verhaal van de hacker die klokkenluider en een wereldwijde beroemdheid werd nadat hij zeer gevoelige overheidsgeheimen had onthuld op zijn platform. Vier vragen en antwoorden over de man achter WikiLeaks.

    Wie was Julian Assange vóór WikiLeaks?

    Assange wordt geboren op 3 juli 1971 in Queensland, in het noordoosten van Australië. Als tiener begint hij te sleutelen aan een Commodore 64, een van de eerste thuiscomputers, en leert hij coderen. Als Assange begin twintig is, is hij een vaardige en productieve hacker. In 1996 levert dat zijn eerste problemen op met justitie. Assange bekent in de rechtbank van Melbourne schuldig te zijn aan 24 aanklachten wegens hacken.

    De rechter neemt de aanklachten weliswaar serieus, maar oordeelt ook dat Assange waarschijnlijk geen kwaadaardige bedoelingen had, maar werd gemotiveerd door "intellectuele nieuwsgierigheid". Hij krijgt een boete en wordt vrijgelaten.

    In 2006 richt Assange WikiLeaks op, een mediaorganisatie en website waar klokkenluiders anoniem documenten over overheden en bedrijven kunnen lekken. Julian Assange zei ermee "een zoektocht naar radicale transparantie en waarheid" te starten.

    Waardoor werden WikiLeaks en Assange zo bekend?

    In de beginjaren van WikiLeaks werd er materiaal geüpload variërend van de handleiding van het Amerikaanse leger voor het detentiekamp in Guantanamo Bay, Cuba, tot interne documenten van de Scientologykerk en enkele e-mails van de Republikeinse vicepresidentskandidaat Sarah Palin uit 2008.

    Vier jaar na oprichting weet WikiLeaks de wereldwijde aandacht op zich gericht, wanneer er honderdduizenden documenten worden gelekt over de oorlogen in Irak en Afghanistan.

    Eén lek uit die tijd krijgt de meeste aandacht. Het gaat om de beelden van een incident uit 2007 in Bagdad waarbij een tiental Iraakse burgers, onder wie twee medewerkers van persbureau Reuters, worden neergeschoten vanuit een helikopter van het Amerikaanse leger.

    Chelsea Manning, een voormalige inlichtingenanalist voor het Amerikaanse leger in Irak die honderdduizenden documenten lekte naar WikiLeaks, wordt in 2013 door een krijgsraad veroordeeld tot 35 jaar wegens spionage. Daarmee is meteen ook bewezen dat de garantie van anonimiteit voor het lekken naar WikiLeaks niet waterdicht is. Manning wordt uiteindelijk in 2020 vrijgelaten.

    Waar werd Assange van beschuldigd en aangeklaagd?

    In 2010 beschuldigen twee Zweedse vrouwen Assange van aanranding en verkrachting. Beide vrouwen zeggen dat ze een relatie met hem hadden, maar dat hij later tegen hun wensen in had gehandeld, door tijdens de seks met een condoom te knoeien en met de ander seks te hebben terwijl ze sliep. In november van dat jaar vaardigen de Zweedse autoriteiten hiervoor een internationaal arrestatiebevel uit tegen hem. Assange wordt in Londen gearresteerd en kort daarna op borgtocht vrijgelaten. Dan begint een langslepende juridische strijd tegen het internationale arrestatiebevel.

    Assange bestrijdt de aantijgingen. Hij zegt valselijk beschuldigd te zijn als voorwendsel om hem uit te kunnen leveren aan de VS vanwege zijn werk voor WikiLeaks. Wanneer zijn juridische mogelijkheden zijn uitgeput, gaat hij in 2012 naar de ambassade van Ecuador in Londen waar hij politiek asiel krijgt. Assange kan daarna het gebouw niet verlaten. omdat hij dan gearresteerd zou worden.

    In april 2019 wordt de asielstatus van Assange door Ecuador ingetrokken en wordt hij door de Britse politie uit het ambassadegebouw gehaald. Na zijn arrestatie wordt hij direct schuldig bevonden aan het schenden van borgtochtvoorwaarden toen hij in 2012 de Ecuadoraanse ambassade in vluchtte en de politie meldt ook dat hij op verzoek van de Verenigde Staten is aangehouden. Hij wordt naar een gevangenis in Londen gebracht.

    In juni van dat jaar dient de VS formeel bij Groot-Brittannië een uitleveringsverzoek in voor Assange, op grond van samenzwering met Manning, het op illegale wijze verkrijgen van overheidsdocumenten over de oorlogen in Irak en Afghanistan. Amerikaanse aanklagers willen dat Assange terechtstaat wegens het schenden van een spionagewet. De in totaal achttien aanklachten tegen hem kunnen resulteren in een maximale gevangenisstraf van 175 jaar. Assange vecht de uitlevering aan.

    Nieuwsuur maakte eerder dit jaar een overzichtsvideo over de Amerikaanse uitleveringszaak:

    Hoe liepen de Zweedse en Amerikaanse zaken af?

    In november 2019 wordt in Zweden het vooronderzoek in de verkrachtingszaak stopgezet vanwege te weinig bewijs. Ook is er te veel tijd verstreken om de zaak door te zetten, luidt de conclusie.

    In 2021 oordeelt een Britse rechtbank in het voordeel van Assange met betrekking tot zijn verzoek om niet uitgeleverd te worden aan de VS. De Amerikaanse regering tekent daarna met succes beroep aan tegen die uitspraak. In mei van dit jaar besluit het Britse Hooggerechtshof dat Assange in hoger beroep mag tegen zijn dreigende uitlevering aan de Verenigde Staten.

    Vandaag, 25 juni 2024, lijkt een deal gesloten te zijn over zijn vrijlating. In de deal staat dat Assange schuld bekent aan een van de achttien aanklachten die tegen hem lopen in de spionagezaak. Als ruil hiervoor mag de 52-jarige Assange vermoedelijk terugkeren naar Australië, na 12 jaar juridische strijd.

    Op deze korte beelden is te zien dat Assange zonder handboeien in een vliegtuig stapt in Engeland: