NOS - economie

NOS Economie
  1. Het invoeren van een avondklok in Nederland is nog steeds een serieuze optie, maar er is meer overleg over nodig voordat zo'n maatregel ook daadwerkelijk wordt genomen.

    Haagse bronnen zeggen dat dat de conclusie is van de bijeenkomst die de meest betrokken ministers bij de coronacrisis vanmiddag hadden in het Catshuis. Ze werden daar bijgepraat door deskundigen van het Outbreak Management Team en het RIVM.

    De ingrijpende maatregel zal eerst morgen nog besproken moeten worden binnen de coalitie en met de burgemeesters van de veiligheidsregio's. Die zijn nauw betrokken bij de handhaving. Daarna moet het kabinet een besluit nemen en volgt er nog een Kamerdebat.

    Dringende oproep

    Het kabinet overweegt zo'n avondklok, tussen 20.00 en 04.00 uur. De Tweede Kamer is er niet enthousiast over, maar premier Rutte deed vorige week een dringende oproep aan het parlement om de stap niet te blokkeren.

    Het kabinet besloot vandaag verder, zoals verwacht, om de basisscholen en kinderopvangcentra niet eerder dan op 8 februari weer te openen. Minister Slob noemde dat onvermijdelijk.

  2. Opnieuw hoorden we deze week in een persconferentie van het inmiddels demissionaire kabinet dat de lockdown wordt verlengd. En in plaats van versoepelingen dreigen juist extra maatregelen vanwege de Britse coronamutatie. Ondertussen zijn er inmiddels wel tienduizenden mensen gevaccineerd tegen het virus, en daarmee lijkt het vooruitzicht op een leven na corona toch dichterbij te komen.

    Hoe gaat het met de economie, nu de dreiging toeneemt terwijl de uitgang in zicht is?

    "Een maand geleden hadden we nog de hoop dat we binnen vijf weken de controle over het virus terug zouden krijgen, en dat is niet gelukt", zegt Ester Barendregt, van RaboResearch. "De economie is afhankelijk van het virus, en met dat virus gaat het nu niet goed."

    "De verlenging van de lockdown met drie weken is per definitie niet goed voor de economie", zegt Nora Neuteboom, econoom bij ABN Amro. "Vanuit de gezondheid is het nodig, en het is ook waar dat het voor de economie belangrijk is dat het virus weg is. Maar we moeten toegeven dat als een gedeelte van de economie op slot gaat er economische schade is."

    In de grafiek hierboven zie je dat - mede doordat we veel online zijn gaan shoppen - we tijdens deze lockdown over het algemeen wat meer uitgeven dan tijdens de eerste lockdown. Volgens Neuteboom komt dat doordat mensen minder bang zijn voor het virus, maar ook minder bang zijn om geld uit te geven.

    "In maart was het onduidelijk hoe diep de crisis zou zijn. Veel mensen dachten: misschien staat mijn baan wel op de tocht. Daarom werden ze ook voorzichtiger met geld uitgeven. Dat zie je traditioneel in alle recessies." Nu de contouren van de crisis duidelijker te zien zijn, weten mensen ook beter hoe groot het risico is dat ze hun baan verliezen. En met zicht op de vaccinaties lijken mensen de hand minder op de knip te houden, zegt Neuteboom.

    Maar meer dan in maart, betekent nog steeds een heel stuk minder dan normaal. In de grafiek hierboven kun je zien dat mensen veel geld op spaarrekeningen hebben gestort de afgelopen maanden. "Onvrijwillig spaargeld", noemt Neuteboom dat. "Economen hebben niet eerder gezien dat mensen wel geld hadden, maar het niet konden uitgeven. Daarom is het heel lastig te voorspellen wat mensen met dat geld gaan doen als de economie weer open gaat."

    Volgens economische theorieën zullen mensen dat geld uitgeven, omdat het niet bedoeld was om mee te sparen, zegt Neuteboom. "Maar uit de gedragseconomie blijkt dat mensen het heel lastig vinden om in te teren op spaargeld. Of dat ook opgaat in deze situatie, waarin mensen onvrijwillig hebben gespaard, dat gaan we zien. Niemand weet het."

    Dat er meer wordt gespaard, betekent niet dat iedereen een buffer heeft opgebouwd. "Deze cijfers vertellen ons niet hoe dat spaargeld onder huishoudens verdeeld is, en welke mensen juist in de financiële problemen zitten", zegt Barendregt. "Dat geldt overigens ook voor bedrijven."

    Een aantal verwachte gevolgen van die dip in onze bestedingen blijft vooralsnog uit. Zoals je hierboven kan zien heeft een korte stijging van de werkloosheid niet doorgezet, en zit het aantal faillissementen op het laagste punt in 20 jaar.

    "Er zullen bedrijven gaan omvallen", zegt Barendregt. "Dat hangt samen met de steunpakketten en wanneer die worden afgebouwd. Maar ook met de steunpakketten moeten bedrijven een deel zelf bijleggen. Je kunt verwachten dat een deel van hen op een gegeven moment tegen grenzen aan zal lopen."

    Faillissementen zullen vooral vallen in de branches die door corona blijvend veranderen, zegt Neuteboom. "We blijven waarschijnlijk meer thuiswerken en online vergaderen, ook als alles weer mag. Dat heeft effect op de zakelijke reisbranche, en bijvoorbeeld bedrijven in de kantoorcatering. Een aantal daarvan gaat het in 2021 waarschijnlijk niet redden."

    Op persoonlijk niveau zijn die faillissementen heel erg, zegt Neuteboom. "Maar op de lange termijn is dat gezond. Wat je niet wil is dat er geld en kapitaal in bedrijven blijft zitten die niet rendabel zijn. Dat moet in productieve bedrijven terechtkomen. Faillissementen zorgen daarvoor."

    Tijdens de persconferentie afgelopen week zei Rutte dat er extra steunmaatregelen komen voor getroffen sectoren. Dat is nodig om bedrijven te helpen om de periode tot het eind van de pandemie te overbruggen, zegt Barendregt. Maar de vormgeving van die extra steun is volgens haar wel een uitdaging voor beleidsmakers.

    "Om winkels tegemoet te komen wordt er bijvoorbeeld gesproken over het vergoeden van onverkochte voorraden, maar dat is lastig te specificeren. De ene winkelier kan z'n voorraden ook na de lockdown nog wel verkopen, terwijl een andere winkelier voorraden heeft die hij over een paar maanden niet meer kwijt kan. Je wil de bedrijven steunen die hulp nodig hebben, maar geen steun geven die onnodig is. Het blijft geld van alle Nederlanders."

    Overigens roept deze situatie ook vragen op over ons eigen consumptiegedrag, zegt Barendregt. "Wat zegt het over ons als we normaal gesproken allemaal spullen kopen die we kennelijk in korte tijd al niet meer waardevol vinden? En moeten de steunpakketten dat soort voorraden compenseren? Dat zijn ongemakkelijke vragen."

    Barendregt benadrukt dat we met de vaccins zicht hebben op het einde. "Als het virus onder controle is en de steunpakketten zijn afgebouwd, kunnen we zien wat de schade is aan de arbeidsmarkt, aan bedrijven, aan de buffers die huishoudens hebben."

    Om die schade te beperken is er volgens Neuteboom een belangrijke rol weggelegd voor de overheid. "Die moet de consumptie en de investeringen stimuleren, maar daar hoor ik heel weinig over." Het groeifonds van 20 miljard euro, dat door Wopke Hoekstra en de inmiddels afgetreden Eric Wiebes is aangekondigd, is volgens Neuteboom te vaag.

    "Het is nog steeds heel onduidelijk hoe ze daarmee precies van plan zijn om de investeringen en de consumptie te vergroten. In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten is die discussie al veel meer op gang gekomen dan hier in Nederland."

    Ook de timing van de verkiezingen spelen hierin een rol, denkt Neuteboom. "Niemand wil over de verkiezingen heen regeren, maar we moeten nu al wel nadenken hoe we na maart te werk gaan."

  3. Mensen die door de coronacrisis financieel het hardst worden getroffen, zoeken juist minder vaak hulp als ze geldzorgen hebben. Dat blijkt uit een onderzoek van Wijzer in geldzaken, een platform van het ministerie van Financiën. "Het is dus belangrijk voor onder meer gemeenten en werkgevers om deze groepen actief te benaderen en te wijzen op de hulp die voorhanden is", zegt Olaf Simonse van Wijzer in geldzaken.

    Vooral flexwerkers, zzp'ers en ondernemers geven aan dat ze minder inkomsten hebben sinds de coronacrisis. "We zijn bang dat een deel van hen in de problemen komt", zegt Simonse. "Ze hebben al geen grote buffer en zijn daar nu op aan het interen."

    Spaarpotjes openbreken

    Een van hen is zzp'er Els van Meenen, schoonheidsspecialiste in Geldermalsen. Door de tweede lockdown moet ze, net als in het voorjaar, haar deuren voor langere tijd gesloten houden. Nu leeft ze met haar zoon van de Tozo, de tijdelijke overbruggingsmaatregel van het Rijk voor zelfstandig ondernemers. Dat komt neer op 1050 euro per maand. Ze maakt sinds de coronacrisis een paar keer per week schoon in een ziekenhuis, maar dat geld wordt afgetrokken van haar uitkering.

    1050 euro is voor Van Meenen te weinig om van te leven. "Ik werk normaal fulltime in mijn praktijk, dus mijn leefsituatie en vaste lasten zijn niet afgestemd op dit bedrag", vertelt ze. "Ik heb daardoor mijn spaarpotjes moeten openbreken, ook het geld dat ik voor mijn pensioen heb. Ik wil ook niet lenen, want je weet niet of je zaak het gaat overleven."

    Omdat ze vorig jaar april nog maar 25 euro op haar rekening had staan, besloot ze burgemeester Servaas Stoop van de gemeente West Betuwe, waar Geldermalsen onder valt, een tweet te sturen. Binnen twee dagen had ze de Tozo-uitkering op haar rekening:

    Maar Els is volgens Olaf Simonse van Wijzer in geldzaken eerder een uitzondering. "Uit een eerdere studie, van vlak voor de coronacrisis, weten we ook dat juist de groep werkende armen niet goed in beeld is bij gemeenten. Dit is een bekend probleem: we weten dat mensen die schulden hebben vijf jaar wachten. Dan hebben ze gemiddeld 35.000 euro schuld."

    Stukje schaamte

    Het is een probleem dat ook de gemeente Hoorn ziet aankomen. Eerder ging het mis bij de schuldhulpaanvraag voor zzp'ers, nu belt de gemeente zelf mensen terug die een Tozo-tegemoetkoming voor de periode oktober 2020-maart 2021 hebben aangevraagd, om te vragen of ze kunnen rondkomen.

    "We kijken daarbij niet per se naar inkomen, maar naar de vaste lasten", vertelt wethouder Kholoud Al Mobayed. Wie in de problemen zit, kan bijvoorbeeld financiële hulp of begeleiding krijgen. Daarnaast begint de gemeente volgende week een campagne om mensen met geldzorgen aan te moedigen zich te melden.

    Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft 130 miljoen euro vrijgemaakt voor een tijdelijke ondersteuning in noodzakelijke kosten (TONK). Het geld is geen inkomensondersteuning, maar bijvoorbeeld bedoeld voor zzp'ers of flexwerkers die de huur niet meer kunnen betalen. Het ministerie wil voor 1 februari meer duidelijkheid geven voor wie de maatregel precies bedoeld is.

    Al Mobayed wil met dat geld ook mensen helpen die normaal gesproken veel verdienen. "We kunnen hopelijk mensen helpen die bijvoorbeeld de hypotheek niet kunnen betalen. Ik hoop dat we naar maatwerk kunnen kijken, naar wat iemand echt nodig heeft."

    Schoonheidsspecialiste Van Meenen aarzelt niet om via die regeling meer steun te vragen. "Als we na 9 februari dicht moeten blijven, heb ik geen andere keus dan bij de gemeente aan te kloppen", zegt zij. "Als ik voldoe aan de regels, zal ik er daarom zeker gebruik van maken."

  4. Het kabinet-Rutte III is gevallen vanwege de toeslagenaffaire, waarbij duizenden mensen onterecht als fraudeur werden bestempeld en vaak tienduizenden euro's aan kinderopvang moesten terugbetalen. Wat vinden de slachtoffers van het opstappen van het kabinet?

    "Ik zit te huilen achter het stuur, ik ben zo blij", reageert slachtoffer Kristie Rongen. "Dit is zó terecht, het had niet anders gemoeten dan dit." Rongen kreeg een schuld van 92.000 euro en belandde in de schuldhulpverlening. "Ik heb 12 jaar in de ellende gezeten, het ergste voor mij was dat mijn dochtertje daar heel erg aan onderdoor ging. Zij wilde niet meer leven."

    Toch vindt ze dat demissionair premier Mark Rutte en demissionair minister Hoekstra van Financiën niet opnieuw verkiesbaar moeten zijn. "Dat zou onrechtvaardig zijn. Ze hebben te veel kapot gemaakt en moeten echt weg, net als Lodewijk Asscher."

    Etnisch profileren

    Ook Nazmiye Yigit-Karaduman vindt het goed dat het kabinet is opgestapt, maar wil dat demissionair premier Rutte niet meer verkiesbaar is. "Het ontslag is een bekentenis, maar hij heeft niet letterlijk schuld bekend. Nu kan hij gewoon door." Yigit-Karaduman moest in 2013 binnen twee jaar 32.000 euro terugbetalen. Ze moest stoppen met werken om op haar dochter te passen en belandde in een burn-out.

    Hoewel Yigit-Karaduman in Nederland is geboren, kwam ze in haar dossier van de Belastingdienst soms tegen dat ze Turkse was. "Er zat ook een racistische tekening in mijn dossier met iemand met grote lippen in een bootje. Het is voor het eerst dat ik me een buitenlander voelde. Daarom heb ik ook mede aangifte gedaan. Het etnisch profileren moet echt stoppen."

    Demissionair premier Rutte kondigde aan dat ouders bij wie is vastgesteld dat ze gediscrimineerd zijn, een extra schadevergoeding krijgen. Ook wil hij dat er een staatscommissie komt die onderzoek doet naar discriminatie en racisme door de overheid. Voor Yigit-Karaduman zou zo'n schadevergoeding welkom zijn, maar niet genoeg. "Ik ga geen nee zeggen tegen extra geld, maar het leed is niet in bedragen te schrijven."

    Nazan en haar man zijn blij met het aftreden, maar het kan hun leed niet wegnemen.

    Jurist en gedupeerde Orlando Kadir, die 600 gezinnen bijstaat, is opgelucht dat het kabinet vertrekt. Maar ook hij zet vraagtekens bij de komende verkiezingen. "Hoe kunnen Rutte en Hoekstra nog lijsttrekker zijn? Voor je achterban is dit niet in alle eenvoud uit te leggen. Het is wrang en het klopt niet. We moeten naar een integer en oprecht kabinet."

    Kadir denkt dat bij zo'n 95 procent van de gezinnen nog steeds problemen spelen als gevolg van het schandaal. "Ik heb gisteravond nog tot laat gewerkt om een uithuiszetting te voorkomen. Een ander gezin had jarenlang geen brood voor kinderen, of ziektekosten konden niet worden betaald. Dat speelt allemaal nog steeds."

    Gedupeerde Tamara Hardenbol en haar toenmalige man kregen in 2013 te horen dat ze 18.000 euro moesten terugbetalen. Binnen twee jaar moest ze 900 euro per maand terugbetalen, omdat er anders beslag op haar loon zou worden gelegd.

    "Ik sta dubbel in het aftreden van het kabinet", geeft zij als reactie. "Áls een kabinet zou moeten vallen dan is het wel hierover. Maar we zitten ook in een coronacrisis, dus de vraag is wat wijsheid is. Het geeft wel erkenning voor wat er is gebeurd, dus uiteindelijk is het goed dat het kabinet valt."

    Advocate Eva Gonzáles Pérez ziet ook bij haar 40 cliënten een gemengd beeld. "Sommigen zien het als een vorm van gerechtigheid, maar de meesten willen brede compensatie, financieel en ook moreel", zegt zij. "Ik heb cliënten die verdrietig zijn, anderen zijn boos. Het hangt af van waar ze in de rouwcurve zitten."

    Zelf bekijkt ze het aftreden van het kabinet vooral juridisch. "Ik focus mij op de slachtoffers en zij hebben niks aan het aftreden van het kabinet: het gaat uiteindelijk om degene die feitelijk hebben gehandeld. De politieke verantwoordelijkheid is wat anders dan de feitelijke verantwoordelijkheid. Er zijn nog vijfhonderd vragen van de Tweede Kamer te beantwoorden."

    30.000 euro voor gedupeerden

    In december vorig jaar maakte staatssecretaris Van Huffelen (Financiën) bekend dat alle gedupeerde ouders binnen vier maanden 30.000 euro belastingvrij krijgen uitgekeerd, zodat ze snel wat van de compensatie zien.

    Het demissionair kabinet wil eind deze maand de eerste betalingen doen. De meeste gedupeerden hebben dus nog niets gekregen. Sommige ouders zijn wel al individueel gecompenseerd, zoals Kristie Rongen. "Het is voor mij nog altijd onduidelijk of ik recht heb op die die 30.000 euro, of dat ik dat al gekregen heb. Maar het is hoe dan ook een schijntje voor al het leed dat ik heb gelegen."

  5. Voor het hoofdkantoor van de koepel van supermarkten (CBL) in Leidschendam is vanochtend vroeg een lading aardappels gedumpt. Bij de aardappelberg was een bord geplaatst met de tekst: 'Supermarkten draaien op volle toeren over de rug van de boeren'.

    Wie de lading heeft neergegooid, is onbekend. Ook bij het CBL hebben ze geen idee. De actie lijkt te komen van een ontevreden boer. Gisteren had het CBL, onder wie vertegenwoordigers van Albert Heijn en Jumbo, overleg met boerenbelangenorganisatie Farmers Defence Force (FDF) en de voedingsmiddelenindustrie.

    Goed gesprek

    Volgens de supermarkten was dat overleg 'constructief'. "We vinden de actie dan ook buitengewoon vervelend na zo'n goed gesprek", aldus de CBL-woordvoerder.

    Ook bij FDF zijn ze desgevraagd not amused. "Wij weten absoluut niet waar dit vandaan komt. Dat proberen we te onderzoeken. Maar als het één van onze leden is geweest, dan zullen wij hem daarop aanspreken. We zijn het niet eens met de actie na een goed gesprek gisteren. En in februari staat nieuw overleg gepland."

    Dat overleg zou gaan over een keurmerk dat Farmers Defence Force heeft ontworpen. De protestgroep opperde afgelopen jaar het idee dat supers via dat keurmerk 3 procent van hun omzet kunnen afdragen aan de coöperatie Farmer Friendly.

    De aardappelsector heeft het zwaar door de tweede coronagolf: