NOS - economie

NOS Economie
  1. Het afgelopen kwartaal is de economie harder gegroeid dan eerder was verwacht. Ging het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) er in augustus nog van uit dat de groei zou uitkomen op 3,1 procent, inmiddels is dit bijgesteld naar 3,8 procent. Dat is een forse bijstelling.

    Doordat er meer data over de economische activiteiten vrijkomen wordt duidelijk dat de Nederlandse economie nóg sneller uit de coronacrisis opveert. Inmiddels is het niveau bijna terug op dat van eind 2019.

    De verbetering komt doordat er meer handel is gedreven en door een stijging van consumptie bij consumenten en de overheid, zegt het CBS. De afgelopen vijf jaar was de bijstelling gemiddeld slechts 0,04 procentpunt; die is nu dus 0,7 procentpunt.

    Uit coronadip

    De groei in vergelijking met het tweede kwartaal vorig jaar is enorm: 10,4 procent. Ook de hoeveelheid banen steeg in de nieuwe berekening: er kwamen er 153.000 bij, dit zijn er 20.000 meer dan eerder gedacht.

    Bij de eerste berekening, in augustus, bleek al dat Nederland uit de twee coronadip was gekropen. Dat werd toen deels toegeschreven aan de heropening van horeca en winkels.

    Ook blijken huishoudens in het tweede kwartaal meer inkomen beschikbaar te hebben dan vorig jaar in dezelfde periode. De groei kwam uit op 3,1 en is daarmee de sterkste stijging sinds 2002. Volgens het CBS komt dit vooral door dat werknemers meer werden beloond. De winst van niet-financiële onderneming viel ook hoger uit dan in dezelfde periode vorig jaar.

  2. De Keurslager is vanochtend uitgeroepen tot grootste Liegebeest van 2021. Aan de 13de editie van de verkiezing - georganiseerd door dierenwelzijnsorganisatie Wakker Dier - deden dit jaar bijna 18.000 mensen mee. Zo'n 40 procent stemde op de Keurslager.

    De organisatie wil met de jaarlijkse trofee bedrijven die hun klanten misleiden over dierenwelzijn, ontmaskeren. "Want hierdoor krijgen écht diervriendelijkere producten geen eerlijke kans", aldus stichting Wakker Dier.

    "Veel mensen vertrouwen hun Keurslager en denken dat het daar wel goed zit. Maar helaas: er kan gewoon plofkip in de schappen liggen", zegt Kenny Oostrik van de stichting. "Elke 'Keur'-slager keurt zijn eigen vlees en kiest zelf wat hij in de vitrines legt."

    Wakker Dier noemt een kip een plofkip als die enorm snel groeit, in volle, dichte stallen wordt gehouden en daardoor problemen heeft met de gezondheid zoals voetzweren en gewrichtspijn.

    De Keurslagersvereniging (met 400 winkels) voert - zo zegt Wakker Dier - op zijn website diverse misleidende claims, zoals 'hoge kwaliteitseisen' en 'leveranciers hebben oog voor dierenwelzijn'. "Maar dat is onterecht. De vereniging stelt helemaal geen dierenwelzijnseisen aan het assortiment van de leden."

    Keurslagers: Wij liegen niet

    Directeur Joep Klaver van de vereniging van Keurslagers wil alleen schriftelijk reageren: "Wakker Dier wekt de suggestie dat Keurslagers geen aandacht hebben voor Dierenwelzijn. Dit is pertinent onjuist. Wij liegen niet."

    Volgens de slagers wil Wakker Dier dat Keurslagers zich conformeren aan een landelijke standaard qua dierenwelzijn. Klaver: "Maar dat past niet bij ons omdat onze slagers de mogelijkheid hebben om bij lokale boeren en toeleveranciers onderscheidende producten te kunnen inkopen. Dit is voor onze vereniging een groot goed. Wakker Dier kan zich hier niet in vinden en heeft blijkbaar besloten dat deze nominatie daarom passend is. Wij vinden dat onterecht. We nemen hier afstand van. En we willen ook niet via de media discussie voeren."

    Andere genomineerden

    Er waren dit jaar nog vier andere genomineerden voor de Liegebeest. Twee daarvan kwamen Wakker Dier tijdens de stemperiode tegemoet, zodat hun nominatie werd ingetrokken. Het ging om de 'pure' babyvoeding met plofkalkoen van Olvarit en vleesmerk Meatlovers, dat bepaalde claims gaat aanpassen.

    Een volgens Wakker Dier door de EU gesubsidieerde reclamecampagne van de kipsector en het zuivelkeurmerk PlanetProof deden tot het eind wel mee aan de stemwedstrijd. Volgens de dierenwelzijn organisatie zijn de eisen van het keurmerk niet streng genoeg.

    "Ik ben verbouwereerd en persoonlijk geraakt door deze nominatie", zegt Tineke Kramer van het keurmerk. "We werken aan dierenwelzijn en er is een drive om steeds verder te verbeteren. Als je dan door Wakker Dier neergezet wordt als iets wat niet voorstelt... Ik heb daar geen woorden voor."

    De Nepluvi (de kipsector) wenst weinig woorden vuil te maken aan de verkiezingswedstrijd. "Ik vind het allemaal volstrekte onzin. Ik reageer niet, tenzij we het worden", aldus voorzitter Gert-Jan Oplaat.

  3. Zo'n 550.000 Nederlandse huishoudens leven in zogeheten energiearmoede. Zij hebben een hoge energierekening, meestal een slecht geïsoleerd huis en een laag inkomen. Dat concludeert onderzoeksorganisatie TNO, op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek uit 2019 voor ruim 6,1 miljoen huishoudens.

    TNO heeft niet alleen onderzoek gedaan naar de aard en omvang van het probleem, maar heeft ook voor het eerst gemeten waar in Nederland verschillende vormen van energiearmoede vooral voorkomen.

    "In tegenstelling tot de verwachtingen zien we vooral energiearmoede buiten de Randstad: in het noorden, oosten en zuidoosten van het land en deels in Zeeland", zegt Peter Mulder, hoofdonderzoeker van TNO. "Daar heb je relatief veel mensen met een laag inkomen en huizen waar, bij wijze van spreken, de wind door de kamer waait."

    Isolatie van huizen

    Om beter zicht te krijgen op energiearmoede moet volgens Mulder niet alleen naar de betaalbaarheid van de energierekening worden gekeken, die dit jaar hard kan oplopen. Ook de kwaliteit van de woning speelt een rol, net als de mate waarin bewoners hun huis kunnen verduurzamen.

    TNO onderscheidt twee groepen. Enerzijds zijn er huurders van slecht geïsoleerde huizen die daar niets aan kunnen doen, omdat de verhuurder over de verduurzaming gaat. Anderzijds zijn er eigenaren van "energieslurpende" huizen die geen geld hebben om in een zuiniger huis te investeren.

    "Uit ons onderzoek blijkt dat bijna de helft van de huishoudens in een onvoldoende geïsoleerd huis woont en daar niet zo veel aan kan doen. Een groot deel van hen heeft op dit moment geen probleem met het betalen van hun energierekening. Maar als de gasprijs verder gaat stijgen, kan een deel van de huishoudens uit deze groep alsnog een betalingsprobleem krijgen", waarschuwt Mulder.

    Volgens TNO helpt het versnellen van de energietransitie om de energiearmoede te bestrijden. "Door met een gericht beleid juist nu meer huizen te verduurzamen kunnen we voorkomen dat meer huishoudens in problemen raken en helpen we de energietransitie op gang", zegt Mulder.

    Geen inkomensarmoede

    De ruim half miljoen huishoudens die in energiearmoede leven, staat voor zo'n 7 procent van het totaal aantal huishoudens. Ter vergelijking: inkomensarmoede komt bij zo'n 15 procent van alle huishoudens voor. Volgens TNO hebben energiearmoede en inkomensarmoede met elkaar te maken, maar vallen de verschijnselen lang niet altijd samen.

    Onderzoeker Mulder: "Energiearmoede ligt geconcentreerder. In slechts vijf gemeenten en 7 procent van de wijken is meer dan 10 procent van de huishoudens energiearm. Dat maakt gericht beleid per gemeente of regio eenvoudiger."

  4. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen vandaag was er veel te doen over de verhuurderheffing. PvdA, GroenLinks en andere partijen willen die afschaffen. De VVD liet in het debat weten bereid zijn te praten over aanpassing van de heffing.

    De verhuurderheffing werd tijdens de economische crisis in 2013 ingevoerd als crisismaatregel. De woningcorporaties maakten destijds veel winst en daarom werd het gezien als een goede manier om meer overheidsinkomsten te genereren.

    Ook was het een manier om de woningcorporaties in toom te houden, zegt Peter Boelhouwer, hoogleraar woningmarkt aan de TU Delft. Bij de corporaties speelden in de jaren ervoor allerlei financiële kwesties, waaronder schulden, fraude en ophef over een directeur met een Maserati.

    Voor wie geldt de heffing?

    De verhuurderheffing wordt voor het leeuwendeel betaald door woningcorporaties en geldt alleen voor woningen met huren onder de huurtoeslaggrens van 752 euro per maand. De heffing is zo'n 0,5 procent over de gemiddelde WOZ-waarde van de woningen. Wel moet de verhuurder meer dan vijftig huurwoningen hebben. Ook particulieren moeten de heffing betalen als zij aan de voorwaarden voldoen.

    Dit jaar levert de heffing bijna 1,9 miljard euro op, ruim 400 miljoen meer dan werd begroot, blijkt uit de Miljoenennota. Sinds 2013 heeft de heffing de schatkist meer dan 12 miljard euro opgeleverd. Een deel kunnen de corporaties terugkrijgen als ze investeren in duurzaamheid en nieuwbouw. Maar dat zien corporaties als een sigaar uit eigen doos.

    Mohamed Baba, bestuursvoorzitter van corporatie Haag Wonen met ruim 21.000 woningen, zegt dat afschaffing van de heffing de corporatie direct ruimte oplevert om meer dan honderd woningen per jaar bij te bouwen. "Het geld gaat nu af van de middelen die een corporatie heeft om een rol te spelen in de wooncrisis. En de opgave is zo groot."

    Aedes, de vereniging van woningcorporaties, wil dat de heffing gaat verdwijnen zodat er meer huizen kunnen worden gebouwd en worden verduurzaamd. "Deze belasting op sociale huurwoningen belemmert corporaties in hun kerntaak, namelijk volkshuisvesting." Aedes is al sinds de invoering tegen de heffing.

    Tekort van 24 miljard

    Uit onderzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken kwam vorig jaar naar voren dat woningcorporaties 24 miljard euro tekortkomen in 2035 als het huidige beleid wordt voortgezet. De komende jaren kunnen de corporaties interen op het eigen vermogen maar vanaf 2024 zouden de eerste corporaties financieel in de knel komen.

    Hoogleraar Boelhouwer: "Het is duidelijk dat corporaties in de toekomst geld tekortkomen. Ze staan voor grote opgaves. Ze moeten de huren matigen, verduurzamen en nieuwe huizen bouwen. Dat moet allemaal gefinancierd worden."

    In een debat deze zomer zei minister Ollongren, verantwoordelijk voor wonen, dat de verhuurderheffing voor woningcorporaties niet langer houdbaar is. "Hun investeringsruimte wordt uitgehold." Zij vond dat er op korte termijn iets moet veranderen.

    Verandering?

    Het argument voor de heffing is dat die een gat in de begroting voorkomt. Anders moeten de misgelopen inkomsten van elders worden gehaald. Bovendien hield de VVD als enige partij in het verkiezingsprogramma vast aan de heffing en werd die partij de grootst bij de verkiezingen.

    Toch is de partij nu bereid te willen onderhandelen, al gaat het volledig schrappen van de verhuurderheffing de VVD nog te ver. Het lijkt er in elk geval op dat de heffing aangepast gaat worden. Hoe en in hoeverre dat zal gaan gebeuren, is nog ongewis.

  5. De financiering van het klimaatbeleid vertoont een trendbreuk die gunstig is voor burgers en kleine bedrijven. De extra miljarden die het kabinet uittrekt om de klimaatdoelen te halen, worden voor het eerst niet langer volledig betaald uit de energierekening. Nu gas en elektriciteitsprijzen wereldwijd toch al enorme stijgingen laten zien, is dat goed nieuws voor huishoudens en kleine ondernemers.

    Het kabinet trekt volgend jaar 6,8 miljard euro extra uit voor onder meer het subsidiëren van grote zonne- en windenergieprojecten, verbetering van de energie-infrastructuur, isolatiemaatregelen voor huizen en gebouwen en hulp bij het verduurzamen van de industrie. Deze extra investering wordt uit de algemene middelen gehaald. "Zodat we de portemonnee van huishoudens kunnen ontzien", zegt staatssecretaris Yesilgöz-Zegerius van Economische Zaken en Klimaat.

    Yesilgöz-Zegerius noemt het een belangrijke stap. "Want daarmee kunnen we de uitrol van duurzame energie en andere duurzame technologieën versnellen."

    Een nieuwe aanpak dus. Er was ook al langer kritiek op de manier waarop Nederland het klimaatbeleid financiert. De internationale organisatie voor economische samenwerkingen en ontwikkeling (OESO) zei begin dit jaar dat de rekening vooral bij burgers en kleinere bedrijven terechtkomt, terwijl de grote vervuilers vooral van de subsidies profiteren.

    Ook de hoogste ambtenaar van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat Lidewijde Ongering stelde verandering voor. Zij pleitte in het economenblad ESB voor financiering uit de algemene middelen en het laten oplopen van het begrotingstekort.

    De Nederlandse Vereniging van Duurzame Energie (NVDE) is blij met de veranderde financiering. "Burgers en bedrijven dreigen anders in financiële problemen te komen, zeker met de huidige energieprijzen", zegt directeur Olof van der Gaag.

    "Maar het is ook een goed idee om klimaatbeleid niet volledig via de energierekening te financieren. De deltawerken zijn ook niet uit de waterschapsbelasting betaald."

    Om huishoudens te ontzien heeft het kabinet het afgelopen jaar de energiebelasting voor burgers verlaagd en die voor bedrijven verhoogd. Het midden- en kleinbedrijf constateert nu dat de rekening nu vooral bij hen terecht komt. Industriële grootverbruikers van energie die ook veel CO2 uitstoten zoals Tata Steel en Shell, ontspringen grotendeels de dans. Dat komt door de grootverbruikerskortingen op de energiebelasting die ze ontvangen.

    Of de gewijzigde financiering van de extra uitgaven voor klimaatbeleid daarom een echte trendbreuk is, moet blijken in de kabinetsformatie.

    Grootste risico

    Overigens betekent het beleid van dit demissionaire kabinet niet dat de gas- en elektriciteitsrekening niet verandert. De gasbelasting gaat iets omhoog en die van elektriciteit naar beneden om isolatie van huizen en gebouwen te stimuleren. Het grootste risico voor de energierekening zit niet in belastingmaatregelen maar in de gestegen gas- en elektriciteitsprijzen. Voor mensen die op korte termijn hun energiecontract moet vernieuwen kan dit tot een verhoging van honderden euro's per jaar leiden.