NOS - politiek

NOS Politiek
  1. Zelden had de Tweede Kamer na Prinsjesdag zoveel vrijheid en gelegenheid om de begroting van het kabinet aan te passen. De kansen liggen voor het oprapen omdat het kabinet demissionair is, er daardoor weinig nieuw beleid in de begrotingen staat en er economische groei is.

    En er is, in tegenstelling tot in andere jaren, geen regeringscoalitie van politieke partijen die volgens vastgelegde afspraken een meerderheid van de Tweede Kamer vertegenwoordigt. De ChristenUnie heeft gezegd: er is geen coalitie meer, dus ook geen coalitieafspraken.

    De oppositiepartijen kunnen dus proberen de begrotingen voor 2022 van alle ministeries aan te passen. Dat kan door (wisselende) meerderheden te zoeken - ook met regeringspartijen - die het erover eens worden hoe dat dan moet en wat dat mag kosten. Bijvoorbeeld door meer of juist minder geld aan klimaat of stikstof uit te geven, de leraren- en zorgsalarissen te verhogen of het asielbeleid aan te passen.

    Maar gisteren, tijdens de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, was er nog weinig zicht op overeenkomsten.

    Staatskas

    Voor de afschaffing van de verhuurderheffing lijkt in ieder geval wél een meerderheid te zijn. Regeringspartij CDA wil terug naar 'volkshuisvesting' als overheidstaak met goede en betaalbare huurwoningen. Dit is ook een oude wens van oppositiepartijen als PVV, SP en GroenLinks. Alleen, het afschaffen van die verhuurderheffing kost de staatskas 1,9 miljard euro aan inkomsten.

    De vraag is dus waar de partijen dat geld vandaan willen halen. Wat moet er uit het 'huishoudboekje' geschrapt worden om dit te kunnen betalen? Minder asielzoekers zegt de een, hogere belasting voor grote bedrijven zegt de ander.

    Wat de VVD betreft is er maar 1 miljard euro extra te besteden voor alle wensen van de Kamer. Waarnemend VVD-fractievoorzitter Hermans werd op pad gestuurd om met de andere fracties te gaan praten over waar zij dit bedrag aan willen uitgeven. Maar dat plan mislukte. De oppositiepartijen vinden dat zij zelf wel uitmaken hoeveel geld zij anders willen besteden.

    Arrogantie

    GroenLinks-leider Klaver noemde het VVD-plan "de arrogantie van de macht" en zei tegen Hermans: "De Kamer gaat deze dagen over de hele begroting, niet alleen over dat ene miljard. Daar ben ik heel fel op, want dat is niet de politiek waar ik in geloof. Dat eerst het bedrag wordt bepaald en dan pas de problemen erbij worden gezocht."

    Klaver wil eerst de problemen benoemen en dan bepalen wat het kost om ze op te lossen.

    Het zal niet meevallen meer geld te vinden om nieuwe plannen mee te betalen. Veel partijen willen ook weer niet dat de staatsschuld daardoor oploopt.

    De wensenlijstjes staan vol met uiteenlopende ideeën. SP, PvdA en GroenLinks willen bijvoorbeeld het minimumloon verhogen, de salarissen van basisschoolleraren en zorgpersoneel verhogen, het leenstelsel voor studenten afschaffen en de lasten voor alleenstaande gezinnen en gepensioneerden verlagen. Dat kost honderden miljoenen. De belasting voor bedrijven moet dan omhoog, zeggen zij.

    Minder

    Aan de 'rechterkant' vragen PVV en JA21 aan de VVD om woord te houden en de instroom van asielzoekers te beperken, meer geld uit te geven aan bestrijding van criminaliteit en minder uit te geven aan klimaatmaatregelen dan de zeven miljard die nu op de begroting staan. En er moet ook nog meer geld naar defensie en lastenverlichting voor gezinnen.

    Plannen genoeg, maar ze gaan alle kanten op. Ook over waar het geld voor die plannen vandaan moet komen.

    Vandaag zal blijken of de partijen elkaar achter de schermen gaan vinden bij het opschrijven en ondertekenen van moties die een meerderheid kunnen halen. Die gaan zij vervolgens aan het eind van de dag indienen. Waarschijnlijk wordt daar pas diep in de nacht over gestemd.

    Vanaf 10.15 uur zal demissionair premier Rutte alle Kamervragen van gisteren beantwoorden. Of deze dag van onderhandelen een opstapje wordt naar zijn nieuwe kabinet staat allerminst vast.

    Het debat begint om 10.15 uur en is live te volgen op NPO 1, nos.nl en NPOPolitiek.

  2. Het Kamerdebat over de Prinsjesdagstukken, de Algemene Politieke Beschouwingen, hebben na de eerste dag nog weinig verandering in de politieke verhoudingen laten zien.

    De VVD ging rond met een miljard euro om te besteden aan plannen van de Tweede Kamer. Het was bedoeld als een gebaar naar de oppositiepartijen, maar er is nog weinig zicht op concrete overeenstemming over plannen.

    Over de afschaffing van de verhuurderheffing werd de Kamer het wel min of meer eens. Maar er zijn nog geen knopen doorgehakt over hoe snel die wordt afgeschaft en wat dat mag kosten..

    Donderdag zullen de partijen proberen meerderheden te vinden voor hun plannen, bijvoorbeeld meer geld voor het klimaat.

    Schermutselingen

    Ook in de verbale schermutselingen waren geen grote veranderingen te zien. Wilders viel D66-leider Kaag aan omdat zij 's ochtends niet meteen bij het debat aanwezig was. In de wandelgangen zei Kaag op haar beurt dat Wilders een dokter nodig had.

    En later op de avond keerde een groot deel van de Kamer zich tegen FvD-leider Baudet die de Holocaust in verband had gebracht met de coronavaccinaties en het coronabewijs. Minister De Jonge ging weer met zijn rug naar Baudet toe zitten. Die nam zijn woorden niet terug.

    De dag debatteren werd na middernacht afgesloten door Kamerlid Omtzigt. Hij deed voorstellen voor een eerlijker belastingplan. Vandaag gaat het debat om 10.15 uur weer verder.

  3. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen vandaag was er veel te doen over de verhuurderheffing. PvdA, GroenLinks en andere partijen willen die afschaffen. De VVD liet in het debat weten bereid zijn te praten over aanpassing van de heffing.

    De verhuurderheffing werd tijdens de economische crisis in 2013 ingevoerd als crisismaatregel. De woningcorporaties maakten destijds veel winst en daarom werd het gezien als een goede manier om meer overheidsinkomsten te genereren.

    Ook was het een manier om de woningcorporaties in toom te houden, zegt Peter Boelhouwer, hoogleraar woningmarkt aan de TU Delft. Bij de corporaties speelden in de jaren ervoor allerlei financiële kwesties, waaronder schulden, fraude en ophef over een directeur met een Maserati.

    Voor wie geldt de heffing?

    De verhuurderheffing wordt voor het leeuwendeel betaald door woningcorporaties en geldt alleen voor woningen met huren onder de huurtoeslaggrens van 752 euro per maand. De heffing is zo'n 0,5 procent over de gemiddelde WOZ-waarde van de woningen. Wel moet de verhuurder meer dan vijftig huurwoningen hebben. Ook particulieren moeten de heffing betalen als zij aan de voorwaarden voldoen.

    Dit jaar levert de heffing bijna 1,9 miljard euro op, ruim 400 miljoen meer dan werd begroot, blijkt uit de Miljoenennota. Sinds 2013 heeft de heffing de schatkist meer dan 12 miljard euro opgeleverd. Een deel kunnen de corporaties terugkrijgen als ze investeren in duurzaamheid en nieuwbouw. Maar dat zien corporaties als een sigaar uit eigen doos.

    Mohamed Baba, bestuursvoorzitter van corporatie Haag Wonen met ruim 21.000 woningen, zegt dat afschaffing van de heffing de corporatie direct ruimte oplevert om meer dan honderd woningen per jaar bij te bouwen. "Het geld gaat nu af van de middelen die een corporatie heeft om een rol te spelen in de wooncrisis. En de opgave is zo groot."

    Aedes, de vereniging van woningcorporaties, wil dat de heffing gaat verdwijnen zodat er meer huizen kunnen worden gebouwd en worden verduurzaamd. "Deze belasting op sociale huurwoningen belemmert corporaties in hun kerntaak, namelijk volkshuisvesting." Aedes is al sinds de invoering tegen de heffing.

    Tekort van 24 miljard

    Uit onderzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken kwam vorig jaar naar voren dat woningcorporaties 24 miljard euro tekortkomen in 2035 als het huidige beleid wordt voortgezet. De komende jaren kunnen de corporaties interen op het eigen vermogen maar vanaf 2024 zouden de eerste corporaties financieel in de knel komen.

    Hoogleraar Boelhouwer: "Het is duidelijk dat corporaties in de toekomst geld tekortkomen. Ze staan voor grote opgaves. Ze moeten de huren matigen, verduurzamen en nieuwe huizen bouwen. Dat moet allemaal gefinancierd worden."

    In een debat deze zomer zei minister Ollongren, verantwoordelijk voor wonen, dat de verhuurderheffing voor woningcorporaties niet langer houdbaar is. "Hun investeringsruimte wordt uitgehold." Zij vond dat er op korte termijn iets moet veranderen.

    Verandering?

    Het argument voor de heffing is dat die een gat in de begroting voorkomt. Anders moeten de misgelopen inkomsten van elders worden gehaald. Bovendien hield de VVD als enige partij in het verkiezingsprogramma vast aan de heffing en werd die partij de grootst bij de verkiezingen.

    Toch is de partij nu bereid te willen onderhandelen, al gaat het volledig schrappen van de verhuurderheffing de VVD nog te ver. Het lijkt er in elk geval op dat de heffing aangepast gaat worden. Hoe en in hoeverre dat zal gaan gebeuren, is nog ongewis.

  4. De financiering van het klimaatbeleid vertoont een trendbreuk die gunstig is voor burgers en kleine bedrijven. De extra miljarden die het kabinet uittrekt om de klimaatdoelen te halen, worden voor het eerst niet langer volledig betaald uit de energierekening. Nu gas en elektriciteitsprijzen wereldwijd toch al enorme stijgingen laten zien, is dat goed nieuws voor huishoudens en kleine ondernemers.

    Het kabinet trekt volgend jaar 6,8 miljard euro extra uit voor onder meer het subsidiëren van grote zonne- en windenergieprojecten, verbetering van de energie-infrastructuur, isolatiemaatregelen voor huizen en gebouwen en hulp bij het verduurzamen van de industrie. Deze extra investering wordt uit de algemene middelen gehaald. "Zodat we de portemonnee van huishoudens kunnen ontzien", zegt staatssecretaris Yesilgöz-Zegerius van Economische Zaken en Klimaat.

    Yesilgöz-Zegerius noemt het een belangrijke stap. "Want daarmee kunnen we de uitrol van duurzame energie en andere duurzame technologieën versnellen."

    Een nieuwe aanpak dus. Er was ook al langer kritiek op de manier waarop Nederland het klimaatbeleid financiert. De internationale organisatie voor economische samenwerkingen en ontwikkeling (OESO) zei begin dit jaar dat de rekening vooral bij burgers en kleinere bedrijven terechtkomt, terwijl de grote vervuilers vooral van de subsidies profiteren.

    Ook de hoogste ambtenaar van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat Lidewijde Ongering stelde verandering voor. Zij pleitte in het economenblad ESB voor financiering uit de algemene middelen en het laten oplopen van het begrotingstekort.

    De Nederlandse Vereniging van Duurzame Energie (NVDE) is blij met de veranderde financiering. "Burgers en bedrijven dreigen anders in financiële problemen te komen, zeker met de huidige energieprijzen", zegt directeur Olof van der Gaag.

    "Maar het is ook een goed idee om klimaatbeleid niet volledig via de energierekening te financieren. De deltawerken zijn ook niet uit de waterschapsbelasting betaald."

    Om huishoudens te ontzien heeft het kabinet het afgelopen jaar de energiebelasting voor burgers verlaagd en die voor bedrijven verhoogd. Het midden- en kleinbedrijf constateert nu dat de rekening nu vooral bij hen terecht komt. Industriële grootverbruikers van energie die ook veel CO2 uitstoten zoals Tata Steel en Shell, ontspringen grotendeels de dans. Dat komt door de grootverbruikerskortingen op de energiebelasting die ze ontvangen.

    Of de gewijzigde financiering van de extra uitgaven voor klimaatbeleid daarom een echte trendbreuk is, moet blijken in de kabinetsformatie.

    Grootste risico

    Overigens betekent het beleid van dit demissionaire kabinet niet dat de gas- en elektriciteitsrekening niet verandert. De gasbelasting gaat iets omhoog en die van elektriciteit naar beneden om isolatie van huizen en gebouwen te stimuleren. Het grootste risico voor de energierekening zit niet in belastingmaatregelen maar in de gestegen gas- en elektriciteitsprijzen. Voor mensen die op korte termijn hun energiecontract moet vernieuwen kan dit tot een verhoging van honderden euro's per jaar leiden.

  5. Een YouTube-video plaatsen waarin je beweert dat hydroxychloroquine goed werkt tegen corona, op LinkedIn posten dat het sterftepercentage van covid-19 extreem laag is, of een Facebook-pagina aanmaken waarin wordt opgeroepen de anderhalvemetermaatregel te negeren. Wanneer maak je een einde aan open debat omdat er desinformatie verspreid wordt?

    Het is een vraagstuk waar veel socialemediaplatforms mee worstelen. In al deze bovenstaande gevallen zijn posts verwijderd, of zelfs een heel account. Volgens Google, Facebook en LinkedIn was er sprake van misleidende informatie of het in gevaar brengen van de volksgezondheid; volgens hun richtlijnen mag dat niet.

    Onder meer actiegroep Viruswaarheid, Forum voor Democratie en het online videokanaal Café Weltschmerz voerden afgelopen jaar rechtszaken tegen de platforms, omdat ze vinden dat hun vrijheid van meningsuiting wordt ingeperkt. Ze verloren allemaal. Vandaag diende er opnieuw een kort geding. Dit keer was het Kamerlid Wybren van Haga, ex-FVD en nu van zijn eigen Groep Van Haga. Hij wil dat LinkedIn zijn account weer activeert.

    Dat werd opgeschort in december vorig jaar, omdat Van Haga het sterftepercentage van corona volgens LinkedIn bagatelliseerde en zei dat mondkapjes niet werken. Van Haga repte van censuur: "Het patent op de waarheid zou niet bij een bedrijf of de overheid moeten liggen. Hiermee wordt discussie onmogelijk gemaakt." LinkedIn was volgens hem een belangrijk platform voor hem als politicus waar hij met voor- en tegenstanders in debat kon gaan en dat werd hem nu ontnomen.

    Deskundigen geven hem weinig kans. Advocaat Thomas van Vugt, gespecialiseerd in mediarecht, zegt dat Van Haga met het aanmaken van een account op LinkedIn akkoord is gegaan met de voorwaarden van het platform, waaronder het 'coronabeleid'. "LinkedIn mag bovendien zelf bepalen welke regels op het platform gelden."

    De bedrijven achter sociale media zijn privaat. "Een zaalverhuurder is ook niet verplicht z'n zaal aan iedereen ter beschikking te stellen", zegt emeritus hoogleraar mediarecht Wouter Hins.

    Wettelijk verboden

    Dat betekent overigens niet dat je op elke grond mensen mag weigeren, aldus Michael Klos, die op de Universiteit van Leiden onderzoek doet naar de vrijheid van meningsuiting op internet. "Het is wettelijk verboden om op bepaalde gronden onderscheid te maken, zoals op afkomst of geslacht. Dus het is niet zo dat ze alles maar in hun algemene voorwaarden kunnen zetten."

    De eisers in de korte gedingen voeren aan dat de socialemediaplatforms monopolisten zijn. Wil je een groot bereik hebben via video, dan moet je in de huidige samenleving bijvoorbeeld op YouTube zitten. Word je geweerd, dan is dat een beperking van je vrijheid van meningsuiting. En overheden hebben de wettelijke plicht te zorgen dat die kan worden uitgeoefend.

    De rechter verwijst echter vaak naar het Appleby-arrest, een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens uit 2003. In het Engelse stadje Washington wilde een groep demonstreren tegen de bebouwing van een park. Ze wilden onder meer folders uitdelen in een winkelcentrum.

    Het winkelcentrum stond dat echter niet toe, het wilde politiek neutraal blijven. Het Hof gaf het winkelcentrum gelijk: de demonstranten hadden genoeg andere locaties om hun folders uit te delen.

    Forum van keuze

    "Het recht van eenieder op vrijheid van meningsuiting impliceert dus niet tevens een recht op het forum van zijn of haar keuze", aldus de rechter in een zaak uit augustus van dezelfde Van Haga, over de verwijdering van een YouTube-video. Pas als "enige effectieve uitoefening" van de vrijheid van meningsuiting onmogelijk is gemaakt, moet een staat of een rechter ingrijpen.

    Daarvan is in deze zaak van Van Haga geen sprake, denkt Hins. "Als alle sociale media een kartel zouden vormen en zijn accounts zouden verwijderen, dan zou hij een punt hebben." Dat hij een politicus is, geeft hem bovendien nog meer podia dan een gewone burger, zegt Klos: "Kamerleden kunnen ook altijd nog in het parlement hun standpunten uiten."

    Is verwijderen proportioneel?

    Verschil met vorige zaken is wel dat het hier niet gaat het om het verwijderen van een video, maar van een heel account. Hins: "Dat weegt weer mee aan de kant van de weegschaal voor Van Haga."

    Ook Klos kijkt daarom uit naar deze zaak. "De platforms hebben een bepaalde verantwoordelijkheid om desinformatie tegen te gaan en worden daartoe ook aangespoord door autoriteiten als de Europese Commissie en de Wereldgezondheidsorganisatie. Maar je kunt je afvragen of het verwijderen van een video of zelfs een account wel proportioneel is."

    Het is de vraag of een kort geding wel de juiste weg is voor een afweging van de proportionaliteit. Vanwege het spoedeisende karakter maakt een rechter daarin een snelle weging tussen verschillende belangen, en doet dan een voorlopige uitspraak.

    Klos: "Je kunt de beweringen labelen als onjuist, zorgen dat algoritmes een video niet aanraden, of dat accounts die desinformatie plaatsen geen geld meer kunnen verdienen. Er zijn andere mogelijkheden om desinformatie aan te pakken dan het te verwijderen."

    Op 6 oktober wordt er uitspraak gedaan in het kort geding.